Wanneer Jelle Hoekstra vertelt dat hij veteraan is, krijgt hij soms verbaasde blikken. Veteranen zijn toch mannen op leeftijd? Mensen die de Tweede Wereldoorlog hebben meegemaakt? Zelf was hij pas 21 jaar toen hij terugkeerde van zijn eerste uitzending naar Mali. Inmiddels is de 32-jarige Oosterhouter vader van twee dochters en werkt hij als loadmaster op een Chinook-transporthelikopter op vliegbasis Gilze-Rijen. Achter die functie schuilen uitzendingen naar Mali en Irak, medische evacuaties, luchtalarmen, natuurbrandbestrijding en jarenlange inzet voor Defensie. Op Veteranendag staat hij stil bij die ervaringen, maar vooral bij de mensen achter het uniform.

Door Fabiënne Lantinga

”Veel mensen denken bij een veteraan aan een oude man uit de Tweede Wereldoorlog. Toen ik na Mali zei dat ik veteraan was, kreeg ik ook reacties van: ’Dat zijn toch alleen oude opa’s?’” Het is precies dat beeld dat hij graag zou willen veranderen. Ook jonge militairen die zijn uitgezonden naar een missiegebied worden veteraan genoemd.

Een toekomst die al vroeg vaststond

Waar veel jongeren tijdens hun middelbare schooltijd nog twijfelen over hun toekomst, wist Jelle al vroeg welke kant hij op wilde. Een baan op kantoor zag hij niet zitten. Hij wilde naar buiten. Iets doen. In beweging zijn.

”Ik ben altijd een buitenmens geweest. Ik wilde niet iedere dag hetzelfde doen.” Via een oriëntatiejaar maakte hij kennis met verschillende onderdelen van de Koninklijke Landmacht. Hij bezocht kazernes, liep mee met eenheden en leerde de basis van het militaire vak. Toen hem werd gevraagd of hij een groene of rode baret wilde, was de keuze snel gemaakt. ”Niet veel mensen wilden die rode baret. Dat sprak mij juist aan.”

Na zijn opleiding ging hij aan de slag bij de Luchtmobiele Brigade. De rode baret werd het begin van een militaire loopbaan die inmiddels al meer dan veertien jaar duurt. Nog altijd noemt hij het behalen van die baret één van de momenten waar hij het meest trots op is.

”Daar zit bloed, zweet en tranen in. Dat was het begin van alles.” Destijds had hij geen idee dat zijn carrière hem uiteindelijk naar de luchtmacht zou brengen. Laat staan dat hij ooit aan boord van een Chinook-helikopter zou werken.

Een kans die alles veranderde

In 2015 kreeg Jelle een kans die zijn verdere loopbaan zou bepalen. Binnen zijn compagnie werd gezocht naar militairen die opgeleid konden worden tot boordschutter op de Chinook. Het doel was duidelijk: een missie naar Mali. De belangstelling was groot. Tientallen militairen wilden de functie. Uiteindelijk werd Jelle geselecteerd. ”Van onze compagnie mocht uiteindelijk maar één persoon die opleiding volgen.”

Wat begon als een nevenfunctie naast zijn werk als infanterist, groeide al snel uit tot veel meer. Tijdens de opleiding maakte hij kennis met de wereld van de helikopters. Voor het eerst zag hij hoe de luchtmacht werkte. Hoe kleine bemanningen samenwerkten. Hoe belangrijk vertrouwen, communicatie en verantwoordelijkheid waren. ”Dat sprak me enorm aan. Het voelde meteen goed.”

Toch kon hij toen nog niet vermoeden dat die uitzending naar Mali uiteindelijk zijn hele toekomst zou veranderen.

Als het alarm afgaat

Voor veel Nederlanders is een uitzending iets abstracts. Een woord uit het nieuws. Iets wat zich afspeelt op duizenden kilometers afstand. Voor Jelle kreeg het een heel concrete betekenis. In Mali draaide zijn Chinook-bemanning verschillende taken. De ene dag vervoerden ze personeel en materiaal. Op andere dagen stonden ze paraat voor de Quick Reaction Force en medische evacuaties. Juist die dagen waren het spannendst. ”Dan wist je eigenlijk nooit wat er ging gebeuren.” Wanneer het alarm over de basis klonk, wist iedereen wat hem te doen stond. ”Dat alarm hoorde je over de hele basis. Op dat moment ga je niet nadenken. Dan ren je naar de helikopter.”

Binnen enkele minuten zat de bemanning in de lucht. Soms bleek het te gaan om een militair die ernstig ziek was geworden. Andere keren waren er slachtoffers van een bermbom of raketaanval. Pas onderweg werd duidelijk wat hen te wachten stond. ”Dan hoor je bijvoorbeeld dat er een raketaanval is geweest en dat er gewonden zijn gevallen.” Op zulke momenten telt iedere seconde.

Sommige slachtoffers waren zo zwaar gewond dat de motoren van de helikopter niet eens werden uitgezet. Terwijl de rotors bleven draaien, werden patiënten aan boord gebracht en begonnen artsen direct met levensreddende handelingen. ”Alles moest zo snel mogelijk.” Het zijn beelden die hem nog altijd bijblijven.

Mensen met meerdere tourniquets om hun ledematen. Scherfverwondingen. Ernstige bloedingen. Slachtoffers waarvan niemand wist of ze de vlucht zouden overleven. ”Op dat moment moet je door. Je hebt geen tijd om stil te staan bij wat je ziet.” Toch deden die missies meer met hem dan alleen spanning opleveren. Ze gaven hem ook iets anders: zingeving. ”Je ziet direct resultaat van wat je doet. Als je iemand gewond oppikt en later hoort dat die persoon het heeft overleefd, dan weet je waarvoor je het doet.”

Op je 21e anders naar het leven kijken

Jelle was 21 toen hij in Mali zat. Een leeftijd waarop veel mensen nog studeren, op kamers gaan of zich druk maken om totaal andere dingen. Hij merkte dat zijn wereldbeeld veranderde. ”Ik denk dat ik daardoor sneller volwassen ben geworden.”

Waar leeftijdsgenoten soms bezig waren met zaken die voor hem steeds minder belangrijk leken, kreeg hij een andere kijk op het leven. Niet omdat hij zichzelf belangrijker vond, maar omdat hij had gezien hoe kwetsbaar dingen kunnen zijn. ”Je leert relativeren.” Die ervaringen hebben hem gevormd. Niet alleen als militair, maar ook als mens.

De strijd om loadmaster te worden

Terug in Nederland liet Mali hem niet los. Niet vanwege de hitte, de stof of de missies, maar omdat hij daar iets had ontdekt wat hij niet meer kwijt wilde. Hij wilde terug naar de Chinook. Niet als boordschutter, maar als loadmaster. De functie waarin alles samenkomt wat hem aansprak: verantwoordelijkheid, samenwerken en vliegen.

Een loadmaster is verantwoordelijk voor alles wat er achter de piloten gebeurt. Van het vervoeren van mensen en materieel tot externe ladingen onder de helikopter. Het is een functie met veel verantwoordelijkheid en een cruciale rol binnen de bemanning. Maar de weg ernaartoe bleek langer dan gedacht. Veel langer. Al in 2016 gaf hij aan dat hij loadmaster wilde worden. ”Toen ik terugkwam uit Mali wist ik eigenlijk meteen dat ik die kant op wilde.”

Wat volgde waren jaren van wachten, gesprekken voeren en telkens opnieuw proberen. Interne kandidaten kregen nauwelijks kansen. Sollicitaties liepen vast. Procedures veranderden niet. Toch bleef hij volhouden. ”Ik heb er echt jarenlang voor gevochten.” Pas in 2022 kwam er groen licht voor interne werving. Een jaar later kon hij eindelijk de overstap maken. Het duurde bijna zeven jaar voordat zijn doel werkelijkheid werd. ”Aanhouden wint.”

Het is een uitspraak die misschien wel net zoveel zegt over Jelle als over zijn militaire carrière.

Irak

Inmiddels had hij zijn droomfunctie bereikt. Als loadmaster werd hij uitgezonden naar Irak. De missie verschilde sterk van Mali. Waar Mali draaide om medische evacuaties, lag de nadruk in Irak vooral op transport en bevoorrading. Dagelijks vervoerde de Chinook water, personeel, voedsel, munitie, materieel en voorraden tussen verschillende locaties. ”Soms voelde het bijna alsof we een DHL-punt waren.”

Toch was ook daar de dreiging nooit ver weg. Op de basis golden strengere veiligheidsmaatregelen dan in Mali. Militairen liepen voortdurend met helm en scherfvest rond. Luchtalarmen gingen regelmatig af. ”Je merkte aan alles dat de dreiging hoger was.” Regelmatig moest personeel dekking zoeken in bunkers.

Toch maakte juist Mali uiteindelijk de meeste indruk. Niet vanwege de dreiging. Maar vanwege de mensen. ”Daar kon je direct verschil maken.”

Het offer achter het uniform

Wanneer mensen een militair zien, zien ze vaak het uniform. Wat ze meestal niet zien, zijn de offers die daarachter schuilgaan. Gemiste verjaardagen. Gemiste feestdagen. Gemiste schoolvoorstellingen. Gemiste momenten met familie.

Tijdens zijn missie naar Mali had Jelle nog geen kinderen. Tijdens de missie naar Irak was dat anders. Inmiddels was hij vader van twee dochters van 7 en 4. ”Dan voelt het gemis heel anders.”

Zijn partner Louise weet inmiddels als geen ander wat het betekent om een militair thuis te hebben. Of juist niet thuis. Sterker nog: toen Jelle naar Mali vertrok, hadden ze pas een paar maanden een relatie. ”We kenden elkaar korter dan dat ik uiteindelijk in Mali heb gezeten. Dat was de eerste test”, lacht hij. Volgens Jelle is een stabiel thuisfront onmisbaar. ”Een stabiel thuisfront zorgt voor een stabiele militair.”

De drukte van Nederland

Opvallend genoeg ervaart Jelle een uitzending niet als een periode van constante spanning. Sterker nog, op sommige momenten vindt hij Nederland drukker dan een missiegebied. Dat klinkt tegenstrijdig, maar voor hem voelt het zo. Hij herinnert zich nog goed hoe hij na Mali terugkwam op Eindhoven Airport. ”Wat mij vooral bijbleef was hoe druk het hier was.”

In Mali leefde hij maandenlang volgens een vaste routine. Opstaan. Eten. Trainen. Vliegen. Missies uitvoeren. Slapen. Iedereen wist wat er van hem of haar werd verwacht. In Nederland wachtte een wereld van volle agenda’s, files, afspraken en mensen die zich druk maken om de kleinste dingen. ”Op uitzending weet je wanneer je aan moet staan. Hier lijkt soms iedereen altijd aan te staan.” Het is een gedachte die veel militairen herkennen. Een missie heeft een doel. Een taak. Een richting. ”Je weet waarvoor je daar bent.”

Waarom Veteranendag belangrijk blijft

Volgens Jelle blijft Veteranendag niet alleen belangrijk voor veteranen zelf, maar ook voor de samenleving. ”Veel mensen weten eigenlijk niet wat het allemaal inhoudt.” Ze zien een militair overvliegen. Een colonne voertuigen. Een nieuwsbericht over een missie. Maar wat daarachter zit, blijft vaak onzichtbaar.

Volgens hem mag er meer aandacht zijn voor wat veteranen hebben meegemaakt en voor de uitdagingen waarmee sommigen nog dagelijks leven. Ook voor veteranen die kampen met PTSS of andere gevolgen van hun uitzendingen. ”Hoe meer aandacht er is, hoe makkelijker mensen erover praten.”

Maar Veteranendag gaat volgens hem over meer dan alleen terugkijken. Het gaat ook over begrijpen waarom militairen soms ver van huis worden ingezet.

Wat ver weg lijkt, is dichterbij dan je denkt

Een vraag die hij regelmatig krijgt is waarom Nederlandse militairen actief zijn in landen als Mali of Irak. Zijn antwoord is helder. ”Gelukkig is het nóg niet in Nederland.” Volgens Jelle leven we in een wereld waarin landen afhankelijk zijn van elkaar. Instabiliteit ergens anders op de wereld heeft uiteindelijk ook gevolgen voor ons eigen land.

Hij noemt de Straat van Hormuz als voorbeeld. Een van de belangrijkste zeeroutes ter wereld. Wanneer daar spanningen ontstaan, heeft dat invloed op olieprijzen, handel en economieën over de hele wereld. Ook op die van Nederland. ”Wat daar gebeurt, merken wij uiteindelijk ook hier.”

Jelle legt uit dat internationale missies daarom niet alleen bedoeld zijn om andere landen te helpen. Ze dragen ook bij aan veiligheid, stabiliteit en samenwerking dichter bij huis. ”Wij alleen als Nederland zijn eigenlijk maar klein. We hebben andere landen nodig.”

Achter ieder uniform schuilt een thuisfront

Voor Jelle is Veteranendag meer dan een dag van ceremonieën en onderscheidingen. Het is een moment om stil te staan bij de mensen met wie hij heeft gewerkt, gevlogen en missies heeft uitgevoerd. Bij de kameraadschap die ontstaat wanneer je maandenlang samen leeft en werkt onder bijzondere omstandigheden. Maar ook bij de mensen die thuis achterblijven.

”Wanneer je weg bent, gaan verjaardagen, feestdagen, schoolvoorstellingen en familiebijeenkomsten gewoon door.”

Partners moeten thuis alles draaiende houden, terwijl militairen aan de andere kant van de wereld hun werk doen. Zeker nu hij zelf vader is van twee dochters, kijkt Jelle daar anders naar dan tijdens zijn eerste uitzending naar Mali.

”Mensen beseffen vaak niet wat militairen allemaal achterlaten als ze op uitzending gaan. Wat ze opgeven, maar ook waarom ze dat doen.”

Juist daarom vindt hij Veteranendag belangrijk. Niet alleen om stil te staan bij missies en medailles, maar ook bij de mensen achter het uniform. Bij de partners, ouders en kinderen die een militair maanden moeten missen. Bij de offers die vaak buiten beeld blijven, maar wel degelijk worden gebracht.

Volgens Jelle mag daar in Nederland best wat meer aandacht voor zijn. In andere landen ervaart hij vaak meer zichtbare waardering voor mensen die hebben gediend.

”In Amerika worden veteranen echt gewaardeerd. Daar word je op handen gedragen. Hier weten veel mensen eigenlijk niet wat een uitzending inhoudt.”

Veteranendag biedt volgens hem een moment om daar bewust bij stil te staan. Bij de inzet van militairen, maar ook bij het thuisfront dat die inzet mogelijk maakt. Want achter ieder uniform schuilt niet alleen een militair, maar ook een gezin, een familie en een verhaal dat vaak groter is dan mensen beseffen.

”Daar mag best wat vaker aandacht voor zijn.”