De torenspits van de voormalige St. Josephkerk staat weer te pronken op haar bijzondere plek op de hoek van de Hoge Ham en de St. Josephstraat. Het onderste gedeelte, de lantaarn, is prachtig hersteld en het torentje staat daar weer zonder gevaar van omvallen. Drie jaar geleden is een unieke samenwerking gestart waarin twintig leden van de restauratiewerkgroep van heemkundekring De Heerlyckheit Dongen, in samenwerking met Van Leijsen bouwbedrijf, de klus klaarden. Van Laarhoven sloopwerken, Fremat, ingenieursbureau Concretio, Atelier De Pui en Peeters stelden als sponsoring materiaal en diensten ter beschikking, waardoor binnen de beperkte financiële middelen van de gemeente Dongen het project rond kon komen. Zaterdag 25 november is ze feestelijk opgeleverd.

Door Ruth Wilmans

”Het was echt kantje boord,” vertelt Mathé Koenen, voorzitter van de heemkundekring. ”2020 bleek een rampjaar.” Met de torenspits die door de gemeente na de sloop van de St. Josephkerk op haar nieuwe standplaats was gezet, is iets zorgwekkends aan de hand. De buren waarschuwen dat de spits steeds schuiner gaat staan. En niet alleen de buren, maar ook de gemeente constateert dat. Er is eerst ongeloof, want 10 jaar daarvoor zag de spits er perfect uit. Er wordt een inspectie uitgevoerd. Twee stijlen zijn aangetast met houtrot. Bouwbedrijf Van Leijsen zegt toe om te repareren maar komt daarop terug. Zeker vijf stijlen zijn rot en de toren wordt provisorisch gestut. De gemeente wil de spits al op het kerkhof neerleggen, want de kosten zijn ineens veel hoger.

Snelle acties

Het komt de heemkundekring ter ore en zij komen onmiddellijk in actie. We willen de torenspits behouden, maar kunnen we dat? Hebben we de expertise en de mankracht? Spoedoverleg in het bestuur, met B&W, met de leden, met de vrijwilligers; ‘de blikvangers’, met Van Leijsen en met de gemeenteraad. Iedereen wil wel. Van Leijsen zal verantwoordelijk worden voor het totaal, maar ‘de blikvangers’ zullen de uren maken. Tussen 2 en 7 juli heeft iedereen toegezegd en meteen komt op 8 juli de kraan om de spits van de lantaarn af te halen. In stilte waren de dagen ervoor al twee man van de heemkundekring stiekem in het torentje om 24 bouten los te draaien die sinds 1907 goed vast zaten. Later bleek dat zes stijlen ernstig waren aangetast. Dat de torenspits al niet eerder was ingestort mag een wonder heten. ”De toren stond er nog uit gewoonte,” zegt Koenen. ”Maar het houtwerk verkruimelde onder mijn handen.”

Authentiek

Er is nu drie jaar aan gewerkt. De heemkundekring heeft alles zo veel mogelijk in authentieke staat hersteld. Alle sporen die naar de geschiedenis refereren zijn gerespecteerd. De plaat met namen van Dongenaren die ooit aan de toren gewerkt hebben is er nog. Ook de oorlogsschade, de sporen van de granaat zijn nog aanwezig. Er is oud hout gebruikt bij het herstellen van de stijlen, nog afkomstig van de afgebroken kerk. Bertine Peeters vertelt dat Piet Peeters ooit nog de eerste verf had aangebracht op het kruis van de toren en oom Frans wist nog welke verf het was. De haan is opgeknapt en door een actie in de gemeente ook met bladgoud bedekt. Deze blijft zeker 40 jaar blinken zoals hij nu blinkt.

Laatste loodjes

Het meest langdurige karwei was het afwerken van de onderkant; alle betimmeringen, leiwerk en loodwerk. De vrijwilligers hebben zich daarin geschoold. Het bewerken van lood zodat het een waterdichte bescherming vormt, is echt vakwerk. Het moet op speciale manieren gevouwen worden (felsen) en met een hamer in model gedreven. De blikvangers hebben knap werk geleverd. 25 pond lood is er verwerkt. Als niemand een spijkertje door het lood heeft geslagen zit her er weer duurzaam op. En duurzaam is in dit geval zo’n 300-400 jaar. Daarom heeft de heemkundekring ook een tijdcapsule aangebracht met alle gegevens van deze restauratie. Opdat de volgende generaties alle details kunnen terugvinden. Ook de afwatering, de oorzaak van de houtrot, is nu goed geregeld.

Dank

”Dongen heeft haar eigen torentje,” besluit René Jansen. ”Zonder premier, maar wat zijn we er trots op! En die staat hier nu te pronken dank zij alle ‘blikvangers’ die met hart en ziel hebben gewerkt aan de restauratie. Dat we er samen de schouders hebben onder gezet toont het unieke karakter van onze Dongense gemeenschap.” Hij spreekt een groot dank je wel uit, en hoopt dat de spits in zijn nieuwe jas nog vele jaren in het centrum zal staan te pronken.