Paul Turkenburg groeide op in een groot, katholiek, gezin met negen kinderen. Hij was nummer zeven ‘uit de rij’. Het gezin woonde in Delft. Van huis uit kreeg hij de liefde voor taal mee. Die liefde voor taal uit zich in de gedichten die hij in de loop der jaren heeft geschreven. In 2021 kreeg Paul Turkenburg de diagnose Alzheimer. Twee jaar geleden stapte Paul Turkenburg, door zijn ziekte, uit het arbeidsproces.

door Lia van Gool

Vroege Alzheimer

Paul Turkenburg (60) lijdt aan een vroege vorm van Alzheimer. Deze vorm ontwikkelt zich vóór het vijfenzestigste jaar. “Alzheimer op jongere leeftijd is heel bepalend,” vertelt Paul. “Dat is de reden dat ik gestopt ben met werken.” Ondanks zijn ziekte probeert Paul toch actief te blijven. Hij schrijft veel, vooral poëzie. In de bundel die pas verschenen is, staat een aantal gedichten, die Paul geschreven heeft in een langere periode. Sommige gedichten komen uit de periode van ná de diagnose. Gelukkig gaat het schrijven goed. Praten gaat ook goed, maar dat wisselt per dag. Deze dag moet Paul soms naar woorden zoeken.

Muziek

Naast liefde voor taal, heeft Paul ook liefde voor muziek. Hij is lid van het Dongens Mannenkoor en heeft daar veel plezier in. “Het is goed om met muziek bezig te blijven.” Een andere manier om bezig te zijn met muziek, is als Paul bij De Volckaert (Mijzo) piano en gitaar speelt voor de bewoners. “Ik speel een deuntje en maak een praatje. Dat zijn leuke uurtjes. Mensen aarzelen eerst, maar gaan dan meezingen, zo ontstaat er reuring.”

Taal

Dan komt Paul weer terug op datgene waar het voor hem altijd om gaat, de taal. “Het is een ding waar ik veel plezier aan beleef. Ik lees ook wel, proza en poëzie. Het zit een beetje in het gezin waar ik vandaag kom. Ik moest mondig zijn om overeind te blijven.” In het grote gezin werd heel veel gepraat, gelezen en gediscussieerd. “Dat praten en lezen is bepalend geweest voor mij. Ik was vroeg wijs, bemoeide mij met alles.” Door zijn passie voor taal was Paul, tijdens zijn werkzame leven, regelmatig gespreksleider. “Ik heb eens een keer een samenvatting op rijm geschreven over een tweedaagse bijeenkomst. Dat was een uitdaging om voor elkaar te krijgen, maar daar heb ik dan veel plezier in.”

Trouwambtenaar

Ook was Paul een periode trouwambtenaar in Dongen. “Ik heb wel ruim dertig huwelijken gesloten in Dongen. Na de diagnose durfde ik niet meer, bang om vast te komen zitten.”

Levensbeschrijving

De bundel poëzie, die voor hem op tafel ligt, staat vol met gedichten die hij in de loop der jaren ‘bij elkaar geraapt’ heeft. “Al heel jong schreef ik, ’s avonds laat op bed. Ik schrijf al zo’n dertig tot veertig jaar. “Bij het samenstellen van de bundel heb ik vooral gekozen voor de gedichten die voor mij het meest betekenisvol zijn.” De dochters van Paul hebben hem over de drempel geholpen om een bundel samen te stellen. “Het is een mooi boekje geworden, een soort levensbeschrijving.” Nee, het boekje is niet commercieel, zegt Paul. “Het is een soort nalatenschap, de moeite waard om te bundelen.” Samen met zijn dochters puzzelde Paul over de dingen die in het boekje moesten komen. “Er is geen logica in te vinden, geen chronologie, maar er is wel een verhaal tot stand gekomen.”

Vlieland

Het boekje, met als titel ‘En of ik aan de stilte wen’, heeft een opvallend groen met rode kaft. Het is een kunstwerk van Kees van de Wal, een bevriend kunstenaar. “Ik ben op mijn gevoel afgegaan toen ik dit koos. Het was een leuke samenwerking met Kees. Hij was het meteen eens met de keuze voor dit kunstwerk.” Op de achterkant van de bundel een foto van Paul op Vlieland. “Daar kom ik graag, misschien wel juist om de stilte.”

Emoties

Ondanks de Alzheimer probeert Paul er iets van te maken. “Zolang het er is, is het van ons. Dat is mijn lijfspreuk.” Hij is zich er wel van bewust dat zijn ziek zijn repercussies heeft voor iedereen die hem dierbaar is. “Dat brengt ook emoties met zich mee.” Paul kan zich er bovendien aan storen, dat de meest simpele dingen hem niet lukken. “Ik kan de tijd op een digitale klok niet aflezen. Ik moet dan echt puzzelen. Ook rekenen gaat niet meer.”

Rationeel

Tot nu toe is Paul vrij nuchter geweest in het Alzheimer-traject, vertelt hij. “Het brengt meer verdriet met zich mee, geen drama. Ik ben vrij rationeel.”

Stil

Tot slot het laatste gedichtje, uit ‘En of ik aan de stilte wen’.

Stil

Hoe is het als ik niet meer ben

En of ik aan de stilte wen.